Chào anh em ZolaChat,
Những ngày giữa năm 2025, mình nhận ra một nghịch lý rất thú vị đang diễn ra xung quanh chúng ta. Buổi sáng mở mắt, chiếc smartphone AI hay chiếc laptop AI tích hợp chip xử lý on-device đã tóm tắt sẵn toàn bộ email, tự động lên lịch trình cá nhân bằng AI Agent, thậm chí gợi ý sẵn danh sách việc cần làm trong ngày với độ chính xác đến từng phút. Mọi tác vụ từ công việc đến mua sắm livestream chốt đơn đều diễn ra chỉ bằng một vài nút chạm hoặc một câu lệnh giọng nói. Cuộc sống tiện nghi đến mức dường như chúng ta chẳng còn thiếu thốn điều gì về mặt vật chất hay công nghệ.
Thế nhưng, có bao giờ anh em ngồi lại giữa đêm khuya, nhìn chằm chằm vào ánh sáng xanh của màn hình và bất chợt thấy lòng mình trống rỗng đến kỳ lạ? Tuần trước, sau một ngày dài làm việc căng thẳng, mình quyết định thực hiện một buổi digital detox nhỏ: gập máy tính lại, tắt hết thông báo mạng xã hội và với tay lên giá sách, rút ra cuốn "Nghệ Thuật Yêu" (The Art of Loving) của nhà phân tâm học xã hội Erich Fromm. Đọc lại cuốn sách kinh điển này ngay giữa kỷ nguyên số 2025, mình thực sự vỡ òa ra nhiều điều mà bấy lâu nay bản thân đã vô tình lãng quên.
Nghịch lý kết nối: Càng tiện lợi, lòng người càng xa cách
Chưa bao giờ việc tìm kiếm một người để trò chuyện lại dễ dàng như hiện tại. Chỉ cần vài giây tìm kiếm trên kho ứng dụng, bạn có thể tải ngay một app trò chuyện cùng người lạ để tìm ai đó giết thời gian. Khi thấy cô đơn, nhiều bạn trẻ có thói quen mở ứng dụng nói chuyện trực tuyến hoặc lướt qua một app nhắn tin với người la, hy vọng sự tương tác tức thời sẽ lấp đầy cảm giác lạc lõng. Có những đêm thao thức, không ít người từng buột miệng gõ vu vơ lên công cụ tìm kiếm dòng chữ toi muon hen ho như một tiếng thở dài tìm kiếm sự thấu cảm.
Thế nhưng, sau những cuộc tán gẫu chớp nhoáng ấy, thứ đọng lại thường là sự hụt hẫng nhân đôi. Chúng ta bước vào guồng quay hẹn hẹn hò thời hiện đại với tâm thế như đi mua sắm: quẹt phải, quẹt trái, chấm điểm đối phương qua những bức ảnh đại diện được AI tinh chỉnh kỹ lưỡng, đo đạc profile như so sánh cấu hình thiết bị. Erich Fromm từ hơn nửa thế kỷ trước đã chỉ ra chính xác căn bệnh này: con người hiện đại thường nhầm lẫn giữa "vấn đề được yêu" và "năng lực để yêu". Chúng ta khao khát được người khác yêu thương, ngưỡng mộ, nhưng lại lười biếng trong việc học cách chủ động yêu thương một ai đó một cách trọn vẹn.
"Yêu không phải là một cảm xúc tình cờ mà bất kỳ ai cũng có thể dễ dàng rơi vào; đó là một nghệ thuật đòi hỏi sự hiểu biết, kiên nhẫn và nỗ lực thực hành bền bỉ." — Erich Fromm"
Những tầng sâu tư tưởng mà Fromm để lại cho chúng ta
Cuốn sách của Fromm rất mỏng, chỉ tầm hơn 150 trang, nhưng mỗi trang viết đều cô đọng những suy tư sâu sắc về bản chất của sự tồn tại người:
• Tình yêu là một hành động cho đi, không phải sự trao đổi sòng phẳng: Trong xã hội tiêu dùng số, chúng ta vô thức biến các mối quan hệ thành những bản hợp đồng lợi ích ngầm. Ta mong chờ đối phương phải hiểu mình trước, phải chữa lành tổn thương cho mình trước. Fromm nhắc nhở rằng, cho đi không phải là hy sinh mù quáng hay mất mát, mà cho đi chính là biểu hiện cao nhất của sự phong phú nội tâm và sinh lực sống.
• Bốn yếu tố cốt lõi của tình yêu chín chắn: Sự quan tâm (Care), Trách nhiệm (Responsibility), Sự tôn trọng (Respect) và Hiểu biết (Knowledge). Không có sự tôn trọng, tình yêu dễ biến thành sự chiếm hữu độc đoán; không có sự hiểu biết sâu sắc, sự quan tâm chỉ là lòng tốt hời hợt bề ngoài.
• Năng lực ở một mình (Solitude) là tiền đề để yêu: Đây là điều khiến mình tâm đắc nhất khi đọc cuốn sách này vào năm 2025. Nếu chúng ta không thể chịu đựng nổi sự tĩnh lặng của chính mình, nếu ta vừa đặt điện thoại xuống đã phải lập tức tìm ai đó nói chuyện để trốn chạy nỗi cô đơn, thì thứ ta tìm kiếm ở người khác chỉ là một chiếc phao cứu sinh chứ chưa bao giờ là tình yêu đích thực.
Bài học thực hành: Giữ gìn chất "người" giữa kỷ nguyên số 2025
Năm 2025, AI có thể viết hộ bạn một bức thư tình hoa mỹ, thuật toán có thể tìm cho bạn người có cùng sở thích âm nhạc chỉ sau một tích tắc. Nhưng không có bất kỳ thuật toán nào có thể thay bạn kiên nhẫn lắng nghe một người bạn đang khóc, hay chịu đựng sự vụng về, những khuyết điểm rất con người của đối phương ngoài đời thực.
Sau khi đọc xong cuốn sách, mình tự rút ra cho bản thân một vài kỷ luật nhỏ để cân bằng sức khỏe tinh thần và nuôi dưỡng các mối quan hệ thật:
• Thiết lập ranh giới cho thiết bị thông minh: Khi ngồi ăn tối cùng người thân hoặc bạn bè, mình chủ động kích hoạt chế độ tập trung, cất điện thoại vào balo để dành trọn ánh mắt và sự chú ý cho câu chuyện trước mắt.
• Tập đối diện với chính mình mỗi ngày: Dành ít nhất 15-20 phút mỗi buổi tối để viết nhật ký tay hoặc ngồi yên lặng mà không có bất kỳ màn hình nào sáng trước mặt. Khi nội tâm an định, bạn sẽ không còn bước vào các mối quan hệ bằng nỗi sợ hãi thiếu thốn.
• Chân thành thay vì hoàn hảo: Hãy dũng cảm thể hiện sự chân thật, chấp nhận những khoảnh khắc lúng túng ngoài đời thực thay vì trốn sau những dòng tin nhắn trau chuốt được AI gợi ý sẵn.
Lời kết
"Nghệ Thuật Yêu" của Erich Fromm không phải là cuốn sách self-help đưa ra những mẹo vặt hẹn hò tức thì. Nó là một tấm gương soi chiếu thẳng thắn vào tâm hồn, buộc mỗi chúng ta phải tự vấn về cách mình đang đối xử với bản thân và những người xung quanh. Giữa một năm 2025 tràn ngập những giải pháp tự động hóa và tiện ích ảo, việc học lại cách rung động và kiên nhẫn yêu thương bằng cả trái tim chính là sự cứu rỗi đẹp đẽ nhất cho tâm trí mỗi người.
Không biết trong anh em ZolaChat, có bạn nào đã từng đọc qua cuốn sách này chưa? Giữa nhịp sống hối hả hiện nay, các bạn làm thế nào để cân bằng giữa thế giới số và những rung cảm thực tế đời thường? Cùng chia sẻ ở phần bình luận bên dưới nhé, mình rất mong được lắng nghe tâm sự của mọi người!
