Nghệ thuật hù dọa đỉnh cao: Review phim kinh dị kinh điển và cách dựng rùng rợn

Chào anh em ZolaChat! Dạo gần đây, khi lướt qua các diễn đàn điện ảnh hay các hội nhóm thảo luận năm 2023 này, mình thấy mọi người bàn tán rất nhiều về việc các bộ phim kinh dị hiện đại đang dần đi vào lối mòn. Những màn jump scare (hù dọa bất ngờ) giật gân xuất hiện dồn dập, hay những cảnh máu me bê bết (gore) đôi khi chỉ mang lại cảm giác lợm giọng chứ không thực sự gieo rắc nỗi sợ hãi sâu thẳm vào tâm trí người xem. Hôm nay, nhân một buổi tối cuối tuần mưa rả rích, mình muốn cùng anh em ngồi lại, review vài tác phẩm kinh dị kinh điển và mổ xẻ nghệ thuật dựng phim rùng rợn mà hoàn toàn không cần đến một giọt máu. Nỗi sợ đến từ những điều không nhìn thấy Để bắt đầu, chúng ta hãy nói về một tượng đài bất hủ của đạo diễn Stanley Kubrick: The Shining (1980). Nếu ai đã từng xem bộ phim này, chắc chắn sẽ không thể quên được bầu không khí ngột ngạt, cô độc đến điên cuồng tại khách sạn Overlook giữa mùa đông tuyết phủ. Kubrick không cần dùng đến những quái vật dị dạng hay những kẻ sát nhân đeo mặt nạ nhảy ra từ góc tối. Thay vào đó, ông sử dụng: • Góc quay Tracking Shot rộng và dài: Máy quay di chuyển mượt mà theo sau chiếc xe ba bánh của cậu bé Danny dọc theo những hành lang vắng lặng. Tiếng bánh xe lọc cọc trên sàn gỗ rồi im bặt khi đi qua những tấm thảm dày tạo nên một nhịp điệu căng thẳng đến nghẹt thở. Người xem luôn lo sợ có điều gì đó sẽ xuất hiện ở góc rẽ tiếp theo, nhưng thực chất chẳng có gì cả. Chính sự chờ đợi đó mới là thứ tra tấn tinh thần khủng khiếp nhất. • Ánh sáng chan hòa nhưng lạnh lẽo: Trái ngược với công thức làm phim kinh dị thông thường là bóng tối bao trùm, Overlook luôn tràn ngập ánh sáng rực rỡ của đèn huỳnh quang. Sự phơi bày mọi chi tiết dưới ánh sáng khiến người xem không có chỗ trốn, cảm giác như mọi ngóc ngách đều ẩn chứa một sự hiểm nguy vô hình. • Âm thanh chói tai và sự im lặng tuyệt đối: Sự kết hợp giữa những bản nhạc giao hưởng mang âm hưởng hỗn loạn và những khoảng lặng kéo dài khiến người xem luôn ở trong trạng thái đề phòng cao độ. Xem xong phân cảnh cậu bé Danny đối mặt với hai chị em sinh đôi ở cuối hành lang vào lúc 2 giờ sáng, mình thề là cảm giác lạnh gáy cực kỳ. Lúc đó trong căn phòng trọ vắng vẻ, tự dưng thấy trống trải vô cùng, mình chỉ biết tự nhủ thầm "tôi muốn tìm người yêu" để có người ôm chặt mỗi khi đến đoạn cao trào, chứ một mình gặm nhấm nỗi sợ tâm lý này giữa đêm hôm thì quả thực hơi quá sức chịu đựng. Nghệ thuật thao túng tâm lý và sự ám ảnh phương Đông Nói đến kinh dị không máu me, chúng ta không thể bỏ qua điện ảnh Nhật Bản với đại diện xuất sắc Ringu (1998) của đạo diễn Hideo Nakata. Khác với Hollywood chuộng những màn rượt đuổi nghẹt thở, Ringu gieo rắc nỗi sợ bằng một lời nguyền vô hình thông qua một cuộn băng video cổ điển. Cách dựng phim của người Nhật tập trung vào sự tĩnh lặng và những chuyển động bất thường. Hãy nhớ lại phân cảnh Sadako bò ra khỏi chiếc giếng hoang và bước ra khỏi màn hình TV. Không hề có nhạc nền giật gân, không có tiếng la hét thất thanh. Chỉ có tiếng rè rè của tivi nhiễu sóng và những bước đi giật khục, phi tự nhiên của thực thể tóc xõa che kín mặt. Sự bất thường trong chuyển động của Sadako (được thực hiện bằng cách cho diễn viên đi lùi rồi tua ngược băng hình) đã chạm thẳng vào nỗi sợ bản năng của con người trước những thứ biến dị. Nghĩ lại hồi đầu năm 2023, mình từng lướt mấy group kết bạn để "tim ban tinh nu tphcm" có cùng gu xem phim kinh dị cổ điển để cùng đi xem mấy buổi chiếu bóng bóng bóng râm mát, nhưng tìm mỏi mắt toàn thấy các bạn thích xem phim tình cảm ngọt ngào hoặc bom tấn hành động. Thời buổi công nghệ phát triển, lướt "ứng dụng kiếm ny" thì dễ, chỉ cần quẹt vài cái là xong, nhưng tìm được một tri kỷ hiểu được cái hay của góc quay Kubrick hay sự tinh tế trong nhịp dựng phim của Hideo Nakata thì quả là mò kim đáy bể. Làm thế nào để dựng một phân cảnh rùng rợn không cần máu me? Nếu anh em ở đây có ai đang tập tành làm phim ngắn, làm vlog kể chuyện ma, hoặc đơn giản là muốn hiểu sâu hơn về ngôn ngữ điện ảnh, thì đây là vài công thức cốt lõi để tạo nên sự rùng rợn mà mình đúc kết được: 1. Quy tắc "Show, Don't Tell" kết hợp với sự khuất mắt: Đừng bao giờ phơi bày con quái vật quá sớm. Hãy để khán giả tự tưởng tượng thông qua những phản ứng của nhân vật, qua tiếng động xột xoạt sau cánh cửa, hay một cái bóng lướt nhanh qua gương. Trí tưởng tượng của con người luôn là đạo diễn vĩ đại nhất và đáng sợ nhất. 2. Tận dụng triệt để âm thanh tần số thấp (Infrasound): Nhiều nghiên cứu khoa học chỉ ra rằng những âm thanh có tần số dưới 19Hz (tai người không nghe rõ nhưng cơ thể cảm nhận được) có thể gây ra cảm giác lo lắng, bất an và thậm chí là ảo giác. Trong dựng phim, việc chèn những dải âm trầm, u u kéo dài dưới nền sẽ kích hoạt cơ chế sinh tồn tự nhiên của người xem, khiến họ tự động thấy sợ hãi mà không hiểu vì sao. 3. Nhịp dựng (Pacing) bất thường: Hãy phá vỡ quy luật dựng phim thông thường. Bạn có thể kéo dài một cú bấm máy (long take) lâu hơn bình thường khoảng 3-5 giây. Sự trì hoãn cắt cảnh này khiến bộ não người xem phát ra tín hiệu cảnh báo: "Có điều gì đó không đúng sắp xảy ra". Kết nối những tâm hồn yêu điện ảnh Điện ảnh không chỉ là để giải trí, nó còn là cầu nối tuyệt vời để chúng ta xích lại gần nhau. Bởi vậy, mình quyết định viết bài này lên diễn đàn vừa để chia sẻ chút kiến thức hạn hẹp, vừa hy vọng có thể "kết bạn nói chuyện" với những tâm hồn đồng điệu, những anh em có cùng niềm đam mê với dòng phim kinh dị nghệ thuật này. Dù bạn đang ở Sài Gòn nhộn nhịp, Hà Nội cổ kính, hay đang muốn "tìm bạn sóc trăng" , miền Tây sông nước – nơi vốn có vô vàn những câu chuyện truyền thuyết đô thị và giai thoại dân gian ma mị chưa được khai thác – thì cứ tự nhiên để lại bình luận phía dưới nhé. Biết đâu chúng ta lại lập được một hội nhóm cùng nhau phân tích phim thì sao? Anh em nghĩ thế nào về việc các bộ phim kinh dị ngày nay quá lạm dụng jump scare? Bộ phim nào không có máu me nhưng vẫn khiến anh em mất ngủ nhiều đêm liền? Hãy cùng chia sẻ bên dưới nhé!